Teksas’taki Fırtına Teksas’ta Kalmayacak

Teksas’taki Fırtına Teksas’ta Kalmayacak

Oluşturulma Tarihi 11 Mart 2021

Yazar Semiha Turgut & Buşra Bingöl

İnsan faaliyetleri sonucu gün geçtikçe yıkıcı etkileri daha çok yaşanan iklim değişikliği ile yaşamak giderek zorlaşıyor. Küresel risk kabul edilen iklim krizi sonucunda kuraklık, sel, sıcaklık dalgaları, fırtına, hortum ve orman yangınları gibi aşırı hava olayları dünyanın her yerinde yaşanmaya devam ederken, iklim krizi ve bağlı risklerin etki ve gerçekleşme olasılıkları giderek büyüyen riskler olarak kabul ediliyor.

Türkiye genelinde 2020 yılı içerisinde 900’ün üzerinde ani hava olayı yaşanırken, 2000-2020 yılları arasında Türkiye’de görülen ani hava olayları sayısı yaklaşık beş kat artmıştır. Yaşanan aşırı ve/veya sık hava olayları, vatandaşların iklim değişikliğine karşı farkındalığını artırmak ve iklim değişikliğini ele almak için son bir çağrı imkanı sunarken halk sağlığı üzerinde ölümcül etkiler yaratıyor. Bu nedenle iklim krizine uyum politikalarında dayanıklılık stratejilerinin yer alması tüm canlılar için hayati önem taşıyor.

Şubat ayında Amerika’nın Teksas eyaletinde sıcaklıkların düşeceği ve soğuk hava dalgası geleceği uyarısı yapılmasına rağmen eyalet, ani hava değişimine hazırlıksız yakalandı. Yaklaşık Türkiye büyüklüğündeki Teksas’ın tamamında yaşanan ani soğuk, çok ciddi sosyal ve ekonomik hasara yol açtı. 10-20 Şubat 2021 tarihleri arasında yaşanan kar fırtınasına karşı direnç gösteremeyen altyapı 4,5 milyon hane ve işyerini günlerce enerji başta olmak üzere birçok temel hizmetten mahrum bıraktı.

Esasında 2011 yılında yaşanan başka bir kar fırtınasındaki tecrübelerle hazırlanan risk analizlerine göre eyalet altyapısına dair birtakım iyileştirme çalışmaları yapılmıştı. Bu çalışmalar sonucunda son fırtınanın da derin hasar oluşturmadan atlatılabileceği öngörülmüştü. Ancak fırtınanın beklentilerden çok daha sert yaşanması sonucunda ani soğukların yarattığı kriz, enerji altyapısı ile sınırlı kalmayarak, su tedarikinden gıdaya, birçok kritik altyapıyı olumsuz etkiledi. Kutuplardan inen hava kütlesinin etkilerine hazırlıklı olmayan altyapı ve ve konut stoku nedeniyle milyonlarca kişi dondurucu soğuklara maruz kaldı ve 51 kişi hayatını kaybetti.

Teksas’ın yaşadığı bu ölümcül tecrübe bizlere iklim krizi ve kentsel dayanıklılık adına önemli girdiler sunuyor. Nüfusun da giderek artmasıyla karmaşık organizmalar haline gelen şehirler, iklim krizi karşısında daha kırılgan hale geldiler. Teksas’taki kar fırtınasının da ortaya koyduğu çeşitli nedensellik ilişkileri, iklim krizi karşısında kimsenin ve hiçbir şeyin güvende olmadığının en önemli göstergesi. Bu nedensellik ilişkilerini özetlemek gerekirse:

  • Enerji tesislerinde bazı yapı ve ekipmanların donması ve enerji talebinin artması ile enerji kesintileri yaşandı.
  • Hava şartlarına karşı kırılganlığı giderilemeyen bireyler evlerinde ısınmaya çalışırken çıkan yangınlardan, karbonmonoksit zehirlenmesinden ya da hipotermiden hayatını kaybetti
  • Su boruları dondu, soğuk havaya uygun olarak tasarlanmayan evlerin sıcaklıkları önemli derecede düştü, enerji kesintileri su tedarikini sekteye uğrattı.
  • Elektriği kesilmeyen evlere ise Teksas’taki değişken enerji fiyatlandırması (talep arttıkça fiyatın artması) nedeniyle binlerce dolarlık faturalar geldi.
  • Zarar gören su boruları nedeniyle evleri su bastı.
  • Tedarik zincirinin olumsuz etkilenmesiyle gıda tedariğinde büyük sorunlar yaşandı.
  • Saatlik ücretle çalışanlar hava şartlarından dolayı gelir kaybına uğradı ve neticesinde gıda harcamalarını ve kiralarını ödeyemez hale geldiler.
  • Federal fonlardan yararlanma kriterlerine uymayan kırsal alanların daha uzun sürede toparlanması bekleniyor.

Karşılanabilir ve yeterli enerjiye erişim, temel hanehalkı ihtiyaçlarının karşılanması, ekonomik fonksiyonların devamı ve temel hizmetlerin sürekliliği bağlamında kentsel dayanıklılıkta önemli bir etmen olurken, olası bir şok sonrası enerji altyapısının sağlamlığı fiziksel ve ekonomik toparlanma sürecini etkilemekte, bu bağlamda enerji tedariki kadar enerji sunumundaki yedek kapasite de önemli bir etmen olarak karşımıza çıkma. Bununla birlikte temiz su ve gıda konusunda yaşanabilecek fiyat artışı ya da tedarike yönelik sorunlar sağlık sorunları, salgınlar ya da toplumsal sorunlara yol açabilmekte, kronik besin yetersizliği gibi sorunlar doğrultusunda kırılgan nüfusun artmasına neden olmakta. Tüm bu nedensellik ilişkileri Teksas’ta yaşanan aşırı soğuk dalgaları üzerinden ülkemizde yaşanmış ve yaşanması muhtemel hava olaylarına dikkat çekmelidir. İklim krizinin etkisiyle yağış rejimlerinin düzensizleşmesi, kuraklık, sel, hortum, sıcak dalgaları, kum fırtınaları gibi afetlerin daha sık yaşanması beklenmektedir. Kentlerde bu doğa felaketlerine karşı direnç geliştirmek ve gerek ekonomik gerekse de sosyal hasarı en aza indirmek amacıyla, iklim krizi ve kentsel dayanıklılık kavramları birlikle ele alınarak kentlerin planlama stratejilerine yerleştirilmesi insan sağlığı için kritik önem taşımaktadır.

Fotoğraf kaynak: Wikipedia